Qərbi Azərbaycan Araşdırmalar Mərkəzi https://adpu-westaz.org/ Qərbi Azərbaycan Araşdırmalar Mərkəzi true https://adpu-westaz.org/index.php?newsid=471 admin XƏBƏRLƏR / Xəbərlər Fri, 11 Sep 2026 09:25:13 +0400

SDU-DA QƏRBİ AZƏRBAYCAN ARAŞDIRMALAR MƏRKƏZİ YARADILIB

Sumqayıt Dövlət Universitetində (SDU) Qərbi Azərbaycanın tarixi, coğrafiyası, etno-mədəni irsi və ictimai-siyasi proseslərinin sistemli şəkildə araşdırılması, bu istiqamətdə elmi-tədqiqat fəaliyyətinin institusional əsasda inkişaf etdirilməsi məqsədilə Qərbi Azərbaycan Araşdırmalar Mərkəzi yaradılıb.
Bu barədə qərar SDU-nun 9 sentyabr 2026-cı il tarixində keçirilən Elmi Şurasının iclasında qəbul edilib.
İclasda çıxış edən SDU-nun rektoru, professor Nurəli Yusifbəyli Qərbi Azərbaycanla bağlı araşdırmaların müasir elmi metodologiya əsasında genişləndirilməsinin və bu sahədə tədqiqat potensialının sistemli şəkildə əlaqələndirilməsinin əhəmiyyətini vurğulayıb.
Rektor bildirib ki, Möhtərəm Prezidentimiz İlham Əliyevin 2022-ci il dekabrın 24-də Qərbi Azərbaycan İcmasının inzibati binasında ziyalılarla keçirilən görüş və həmin görüşdə dövlət başçısı tərəfindən qarşıya qoyulan vəzifələr, eləcə də 2023-cü ilin yanvarında qəbul edilmiş Qayıdış Konsepsiyası bu istiqamətdə elmi fəaliyyət üçün mühüm konseptual çərçivə formalaşdırıb.
SDU-da yaradılan Mərkəz Qərbi Azərbaycanla bağlı mövcud elmi materialların sistemləşdirilməsi, yeni tədqiqatların təşviqi və əldə olunan nəticələrin akademik dövriyyəyə daxil edilməsi baxımından mühüm platforma rolunu oynayacaq.
İclasda iştirak edən Qərbi Azərbaycan İcması İdarə Heyətinin üzvü, Qərbi Azərbaycan irsinin həm ölkəmizdə, həm də beynəlxalq müstəvidə elmi əsaslarla tanıdılması istiqamətində missiyanı həyat keçirənlərdən biri, Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Beynəlxalq əlaqələr üzrə prorektoru, filologiya elmləri doktoru, professor Mahirə Hüseynova Qərbi Azərbaycan Araşdırmalar Mərkəzinin yaradılmasını əhəmiyyətli elmi təşəbbüs kimi qiymətləndirib.
Professor Mahirə Hüseynova çıxışında Qərbi Azərbaycanın tarixi, mədəni irsi və bu irslə bağlı həqiqətlərin elmi əsaslarla araşdırılmasının, sənədləşdirilməsinin və geniş ictimaiyyətə çatdırılmasının əhəmiyyətini vurğulayıb. O qeyd edib ki, Qərbi Azərbaycan həqiqətlərinin beynəlxalq elmi və ictimai müstəvidə tanıdılması, tarixi irsin qorunması və gələcək nəsillərə ötürülməsi istiqamətində aparılan sistemli tədqiqatlar xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Qərbi Azərbaycan həqiqətlərinin araşdırılması istiqamətində elmi və ictimai fəaliyyəti ilə seçilən professor Mahirə Hüseynova bu sahədə müxtəlif ali təhsil və elmi-tədqiqat müəssisələrində həyata keçirilən araşdırmaların əhəmiyyətinə diqqət çəkib. O bildirib ki, hazırda Qərbi Azərbaycan istiqamətində fəaliyyət göstərən 15 araşdırma mərkəzinin formalaşdırdığı elmi potensial, zəngin mənbə bazası və tədqiqat təcrübəsi bu sahədə yeni elmi yanaşmaların və birgə təşəbbüslərin inkişafı üçün mühüm zəmin yaradır.
Professor Mahirə Hüseynova SDU-da yaradılan Qərbi Azərbaycan Araşdırmalar Mərkəzinin fəaliyyətində tarixi faktların və arxiv materiallarının sistemləşdirilməsi, tarixi-mədəni irsin tədqiqi və qorunması, Qərbi Azərbaycan həqiqətlərinin elmi əsaslarla araşdırılması və beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırılması istiqamətlərinin prioritet təşkil etməsinin vacibliyini vurğulayıb. O, Mərkəzin digər ali təhsil müəssisələri və elmi-tədqiqat qurumları ilə əməkdaşlığının genişləndirilməsinin, birgə elmi layihə və nəşrlərin hazırlanmasının, konfrans və seminarların keçirilməsinin, eləcə də gənc tədqiqatçıların bu prosesə fəal cəlb olunmasının mühüm əhəmiyyət daşıdığını bildirib.
Mahirə Hüseynova qeyd edib ki, Qərbi Azərbaycanın tarixi irsinin elmi əsaslarla öyrənilməsi və qorunması yalnız keçmişin tədqiqi baxımından deyil, həm də tarixi həqiqətlərin gələcək nəsillərə çatdırılması və beynəlxalq elmi ictimaiyyətə təqdim edilməsi baxımından mühüm vəzifədir. Bu baxımdan, yeni yaradılan Mərkəzin elmi araşdırmaların əlaqələndirilməsinə, mövcud mənbə və materialların vahid elmi platformada toplanmasına və Qərbi Azərbaycan həqiqətlərinin sistemli şəkildə təbliğinə mühüm töhfə verə biləcəyi diqqətə çatdırılıb.
Elmi Şuranın qərarı ilə Qərbi Azərbaycan Araşdırmalar Mərkəzinin rəhbəri vəzifəsinə SDU-nun Humanitar fənlər və sosial-siyasi elmlər fakültəsinin Türk xalqları tarixi və coğrafiyası kafedrasının müdiri, dosent Sona Məhərrəmova seçilib.
Mərkəz qarşıdakı mərhələdə Qərbi Azərbaycanla bağlı elmi mənbələrin sistemləşdirilməsi, fundamental və tətbiqi tədqiqatların təşviqi, elmi nəşrlərin hazırlanması və əldə olunan nəticələrin yerli və beynəlxalq akademik mühitdə təqdim edilməsi istiqamətində fəaliyyət göstərəcək.

]]> true https://adpu-westaz.org/index.php?newsid=470 admin XƏBƏRLƏR / Xəbərlər Wed, 09 Sep 2026 16:30:11 +0400

DƏRƏLƏYƏZİN SONUNCU TOYU


29 iyul 1988-ci il — Qalaser kəndində üç gün davam edən toy sonralar bir mahalın son toyuna çevriləcəkdi
Bu gün də xatırlanır...
29 iyul 1988-ci il. Dərələyəz mahalının Qalaser kəndində toy mağarı qurulur. Kəndin sayılan ailələrindən olan Ələkbərovlarda böyük şənlikdir. Evin kiçik oğlu Şakir Qurban oğlu Ələkbərov Bağırovlar ailəsinin kiçik qızı Nərgiz Bağırova ilə ailə qurur. Toy üç gün davam edir.
O günlərdə heç kimin ağlına gəlmir ki, bu mağarın qurulması ilə Dərələyəz mahalının bir ənənəsi də sanki son dəfə yaşanır. Heç kim bilmir ki, bir neçə ay sonra bu kəndin adamları ata-baba yurdlarını tərk etməyə məcbur olacaq, toyda səslənən zurna-nağara isə həmin torpaqlarda uzun illər bir daha eşidilməyəcək. Bu səbəbdən Qalaser kəndindəki həmin toy illər sonra sadəcə bir ailənin xoşbəxtlik günü kimi deyil, Dərələyəzin sonuncu toyu kimi xatırlanacaq.
Hər xalqın tarixi yalnız müharibələrdən, siyasi hadisələrdən və dövlətlərin taleyindən ibarət deyil. Tarix həm də insanların necə yaşadığını, necə sevindiyini, necə yas saxladığını, hansı sənətlərlə məşğul olduğunu, hansı adətləri qoruduğunu göstərir.
Toylar isə xalqın yaddaşının ən canlı səhifələrindəndir.
Azərbaycan xalqının əsrlər boyu formalaşmış ailə-məişət ənənələri, xalq sənəti, musiqisi, mətbəxi və el şənlikləri bu yaddaşın ayrılmaz hissəsidir. Dərələyəz mahalında da toy yalnız iki gəncin ailə qurması deyildi. Toy bütün kəndin iştirak etdiyi böyük bir el hadisəsi idi. Burada qohum-qonşu, qız-gəlin, ağsaqqal-ağbirçək hər kəsin öz işi, öz məsuliyyəti vardı.
Şakir və Nərgizin toyu da belə olmuşdu.
Amma həmin toyun başlanğıcı 29 iyuldan xeyli əvvəl qoyulmuşdu.
12 fevral 1988-ci ildə Ələkbərovlar ailəsinin ağsaqqalı Qurban Ələkbərov, böyük oğlu Aydın Ələkbərov və kənd fermasının müdiri Mahmud Qurbanov elçi düşərək Bağırovlar ailəsinin qapısını döyürlər.
İstək xoşməramlı idi: Ələkbərovlar ailəsinin kiçik oğlu Şakirlə Bağırovlar ailəsinin kiçik qızı Nərgizin ailə qurması. Qapı xeyir-dua ilə açılır. Aradan bir ay keçməmiş, 8 martda, adətinə uyğun olaraq nişan mərasimi keçirilir. Beynəlxalq Qadınlar Gününə təsadüf edən həmin gün iki gəncin gələcək ailəsinin təməli qoyulur.
O dövrün kənd adətinə görə oğlan evi qız evinə xırdabuynuzlu heyvan, bir kisə un və ailənin imkanına uyğun nəmər – başlıq pulu verir.
Bundan sonra toy hazırlıqları başlayır.
Dərələyəz kəndlərində toy bir-iki günün işi deyildi. Əsl toy hazırlığı aylar əvvəl başlanırdı.
Gəlin köçəcək qızın cehizinin mühüm hissəsi ata evində hazırlanırdı. Bu cehizin içərisində isə xalça xüsusi yer tuturdu.
Kəndin qız-gəlinləri təzə gəlinə kömək edərdilər. Dörd-beş nəfərin birgə əməyi ilə bir xalça təxminən 30-40 günə toxunardı.
O illərdə Dərələyəz evlərinin əksəriyyətində “hana” vardı. Hana arxasında xalça, palaz toxunardı. Bu, sadəcə sənət deyildi. Bu, nəsildən-nəslə ötürülən həyat tərzi idi.
Qoyunun yunundan alınan lif əvvəlcə yun darağında daranar, sonra cəhrədə əyirilərək ipə çevrilərdi. İplər topa halında yığılır, yuyulur, kələf halına salınırdı. Ardınca təbii boyalar hazırlanırdı.
Palıd qabığı, qoz qabığı və digər təbii vasitələrdən alınan boyalarla ipliklər rənglənir, qurudulur və hana arxasında yeni bir naxışa, yeni bir rəngə çevrilirdi.
Palazlar isə keçi qəzilindən toxunurdu.
Beləcə, gəlinin cehizində təkcə bir ailənin zəhməti deyil, Dərələyəz qadınının sənəti, səbri və zövqü yaşayırdı.
Toy yaxınlaşdıqca bütün kənd hərəkətə gəlirdi. Kimisi mağarın qurulmasına kömək edir, kimisi çörək və lavaş bişirir, kimisi yemək hazırlayır, kimisi musiqiçilərin qarşılanması ilə məşğul olurdu. Bir ailənin sevinci elin sevincinə çevrilirdi. Şakir və Nərgizin toyunda yeməklərin hazırlanmasına kəndin aşpazları İbrahim Ələkbərov və Afəyət Rüstəmova xüsusi nəzarət edirdilər. Toy süfrəsinin əsas nemətləri arasında kələm dolması, mal ətindən xaşlama və qoyun ətindən kabab vardı. Çörək və lavaşın hazırlanması da kənd qadınlarının üzərinə düşmüşdü. Dörd-beş gəlin üç gün ərzində beş kisə undan toy üçün çörək və lavaş bişirmişdi. Bu, sadəcə mətbəx işi deyildi.
Bu, kənd qadınlarının birliyinin, toy mərasimində qadın əməyinin və el həmrəyliyinin görünən tərəfi idi.
Toyun musiqiçiləri isə Dərələyəzin müxtəlif kəndlərindən gəlmişdilər.
Ələyəz kəndindən qara zurna ifaçısı Azay Kərimov, Qabağlı kəndindən nağara ifaçısı Hüseynqulu Ağalarov, Kotanlı kəndindən gitara ifaçısı Bədrəddin toy məclisinə musiqi ilə rəng qatırdı. Zurna çalınırdı. Nağara döyülürdü. Gənclər oynayır, böyüklər xeyir-dua verir, kəndin evləri arasında toy səsi yayılırdı. Heç kim bilmirdi ki, bu səs bir mahalın yaddaşında sonuncu toy sədası kimi qalacaq.
Qalaser kəndində toy üç gün davam edirdi və hər günün öz qaydası vardı.
Birinci gün toy mağarı qurulur, məclis saat 4-5 radələrində başlayır və axşam saat 11-ə qədər davam edirdi.
İkinci gün toy səhər saat 10-da başlayır, axşam saat 11-ə qədər davam edirdi. Üçüncü gün isə məclis səhər saat 10-dan axşam saat 5-ə qədər davam edirdi. Saat 5-də isə toyun ən həyəcanlı anı çatırdı. Gəlin ata evindən musiqi sədaları altında çıxarılır, oğlan evinə gətirilirdi. Üç gün ərzində Qalaser kəndində qədim Dərələyəz toyunun bütün rəngləri bir araya gəlmişdi: zurna, nağara, rəqs, xeyir-dua, çörək, lavaş, kabab, dolma, xalça, cehiz və ən əsası – el-obanın birliyi. O günlərdə heç kim düşünmürdü ki, bu, son toy olacaq.
Çox keçmədi. Ata-baba yurdlarında yaşayan azərbaycanlılara qarşı təzyiqlər, hədə-qorxular və məcburi köçürmələr geniş vüsət aldı. Toydan sonra kəndə ermənilər hücum etdi və nəticədə, Qalaser kəndinin sakinləri doğma yurdlarını tərk etməyə məcbur oldular. Bir vaxtlar toy mağarının qurulduğu, zurna səsinin yayıldığı, kənd qadınlarının çörək bişirdiyi, hana arxasında xalça toxuduğu o həyat geridə qaldı.
Beləcə, 29 iyul 1988-ci ildə Qalaser kəndində keçirilən Şakir və Nərgizin toyu Dərələyəz mahalının sonuncu toyu kimi yaddaşlara həkk olundu. Bəzən tarix bir hadisəni böyük abidələrlə deyil, bir ailənin xatirəsi ilə qoruyur.
Bu toy da elə bir xatirədir. Elçilik üçün döyülən qapı, nişanda verilən xeyir-dua, cehiz üçün toxunan xalça, hana arxasında keçirilən uzun günlər, kənd qadınlarının bişirdiyi çörək, müxtəlif kəndlərdən gələn musiqiçilərin səsi, üç gün davam edən toy... bütün bunlar sonradan doğma yurdda yaşanacaq həyatın deyil, orada yaşanmış həyatın xatirəsinə çevrildi.
İllər keçib. Şakir və Nərgizin ailəsi bu gün Bakıda yaşayır. Şakir Ələkbərov iyirmi ilə yaxındır neftçi kimi fəaliyyət göstərir. Ailənin üç övladı, altı nəvəsi var. Amma illər nə qədər keçsə də, bir arzu dəyişməyib: Ata-baba yurduna qayıtmaq arzusu.
Bakıda dünyaya gələn övladların, nəvələrin yaddaşına da Qalaser kəndi bir ailə xatirəsi kimi həkk olunub. O xatirələrin içərisində isə ən parlaq səhifələrdən biri həmin toyun xatirəsidir.
Çünki o toy yalnız Şakir və Nərgizin ailə qurduğu gün deyildi. O toy bir kəndin həyatının şəkli, bir mahalın adət-ənənələrinin canlı salnaməsi idi.
Qadınların zəhməti, kişilərin birliyi, musiqiçilərin sənəti, xalçaçıların barmaqları, kənd mətbəxinin dadı, ağsaqqalların xeyir-duası, gənclərin sevinci – hamısı həmin üç günün içində birləşmişdi.
Bu gün Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində həmin adətlərin bir çoxu yaşamaqdadır. Toy mağarları qurulur, zurna-nağara səslənir, xalçalar toxunur, el şənlikləri keçirilir. Amma Dərələyəzdə bu ənənələrin bir hissəsi artıq doğma coğrafiyada deyil, insanların yaddaşında yaşayır. Ona görə də 29 iyul 1988-ci ildə Qalaser kəndində qurulan toy mağarının mənası illər keçdikcə daha da böyüyür. Bu mağar bir ailənin xoşbəxtliyinə, sonra isə bir mahalın ayrılığına şahidlik etdi. Şakir və Nərgizin üç günlük toyunda səslənən zurna-nağara sədaları bəlkə də həmin günlərdə adi bir toy musiqisi idi. Amma tarix onları başqa cür yazdı. Çünki bəzi toylar bir ailənin başlanğıcı olur. Bəziləri isə bir yurdun yaddaşında sonuncu toy kimi qalır.
Qalaser kəndində 29 iyul 1988-ci ildə qurulan toy mağarı da belə oldu.
Dərələyəzin sonuncu toyu...
Və o toy bu gün də xatırlanır.


Müəllif Fərhad Ələkbərov - Qalaser kənd icma sədri.


]]> true https://adpu-westaz.org/index.php?newsid=469 admin Mədəniyyət Tue, 01 Sep 2026 09:43:47 +0400

QƏRBİ AZƏRBAYCAN ARAŞDIRMALAR MƏRKƏZİNİN MUZEYİNƏ YENİ EKSPONATLAR QƏBUL OLUNDU.

Qərbi Azərbaycan Araşdırmalar Mərkəzinin Muzey bölməsinə Dərələyəz mahalının Çivə, Sallı, Qozulca kəndlərindən deportasiya olunmuş ailələrin xanımlarına məxsus əl işləri, onların yaxınları tərəfindən hədiyyə olunmuşdur. Qozulca kəndindən Quliyeva Sonabəyim Həsən qızı, Sallı kəndindən Fərzəliyeva Mürvət Məcid qızı, Çivə kəndindən Nuraliyeva Zinyət İsa qızı , Çivə kəndindən Calalova Xanım Cəlil qızı, Göyçə mahalının Ağkilsə kəndindən Çivə kəndinə gəlin köçən Zinhar və Xatın Axundova bacılarına məxsus əl işləri ,keçmişdən gələcəyə uzanan bir sənətddir.
Hər ilməsində bir zəhmət, hər naxışında bir duyğu, hər rəngində bir həsrət hekayəsi var bu işləmələrin.Qadın əllərinin səbrlə,sevgi ilə ərsəyə gətirdiyi bu tikmələr sadəcə bir əl işi deyil, nəsildən- nəslə ötürülən milli dəyərdir.
Əl ilə işlənən hər naxışda bir qadının zəhməti,səbrinin izi,ürəyinin istiliyi yaşayır. Bu göz nuru ilə yaradılan sənət əsərləri , onu yaradanlar kimi, zamanın ağır sınaqlarına şahidlik edib. Əl əməyi, göz nuru olan bu tikmələr,Qərbi Azərbaycan mədəniyyətinə,tarixinə məxsusdur. Belə dəyərli sənət nümunələri, bizi öz ata-baba yurdlarımıza daha da çox bağlayır.
Bu sənət nümunələrini yaradanların heç biri həyatda deyil, lakin onlar özlərindən sonra vətənin bir izini qoyub gediblər. Allah hər birinə rəhmət eləsin!


]]> true https://adpu-westaz.org/index.php?newsid=468 admin Mədəniyyət Thu, 06 Aug 2026 17:23:01 +0400

QƏRBİ AZƏRBAYCAN ARAŞDIRMALAR MƏRKƏZİNİN MUZEYİNƏ QƏRBİ AZƏRBAYCAN ƏSİLLİ AİLƏLƏRDƏN QALMA SƏNƏDLƏR QƏBUL OLUNDU.


Bu sənədlər içərisində şəxsiyyəti təsdiq edən pasport ,Əmək kitabçası,Ermənistan Kənd Təsərrüfatı İnstitunun İxtisasartırma fakultəsinin sertifikatı,Nigah haqqında şəhadətnamə və 1948-1953- cü illərdə İ.Stalinin 4083 N-li qərarı ilə Ermənistan SSR-dən azərbaycanlı əhalinin könüllü adı altında Azərbaycan SSR-in Kür- Araz ovalığına köçürülməsini təsdiq edən köç bileti daxildir.

]]> true https://adpu-westaz.org/index.php?newsid=467 admin Xəbərlər / Görüşlər Tue, 04 Aug 2026 09:49:40 +0400

ADPU-QƏRBİ AZƏRBAYCAN ARAŞDIRMALAR MƏRKƏZİNİN RƏHBƏRİ LEYLA CALALOVA 44 GÜNLÜK VƏTƏN MÜHARİBƏSİNİN ŞƏHİDİ MURAD MUSAYEVİN AİLƏSİNİ ZİYARƏT EDİB.


44 GÜNLÜK ZƏFƏR MÜHARİBƏSİNİN ŞƏHİDİ MURAD MUSAYEVİN ƏSGƏR KİTABÇASINDAN:-BU GÜN SON GÜN KİMİ YAŞADIQ,BƏLKƏDƏ SABAHI GÖRMƏDİK…
O, Şəhid olmağı özü arzulamışdı. Yaşadığı hər gündə,,danışdığı hər kəlmədə bunu sezdirirdi.Murad şəhid olmaq üçün doğulmuşdu.
Murad Polad oğlu Musayev 1 oktyabr 2001-ci ildə Bərdə rayonunun İmirli kəndində dünyaya göz açıb. Şəhidimizin ulu babaları Şərur-Dərələyəz qəzasında Andranikin quldur dəstələrinə qarşı qəhrəmancasına vuruşan Çivə taborunun döyüşçülərindən olublar.Atası CanPolad Tənifəyev I Qarabağ müharibəsi döyüşlərində yaralanmışdır.Anası Kəlbəcər rayonundan köçkün düşmüş ziyalı Mədət Seyidovun qızı Arzu xanım, oğlunun vətənpərvər ruhda böyüməsində böyük rolu olmuşdur.
Murad Musayev İmirli kənd orta məktəbini bitirib. O, 2019-cu ilin oktyabr ayında Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidmətinin Kəlbəcər rayon şöbəsi tərəfindən hərbi xidmətə çağırılmışdı. Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin sıralarında, “N” saylı hərbi hissələrin birində müddətli həqiqi hərbi xidmətə çağrılmışdır.
Azərbaycan Ordusunun əsgəri olan Murad Musayev 27 sentyabr 2020-ci il tarixində Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən Ermənistanın işğalı altında olan ərazilərin azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa olunması üçün başlanan II Qarabağ müharibəsində iştirak etmişdir. Füzulinin azadlığı uğrunda gedən döyüşlərdə vuruşmuşdur. Murad Musayev 29 sentyabr 2020-ci ildə Füzuli rayonu istiqamətində döyüş tapşırığının yerinə yetirilməsi zamanı qəhrəmancasına həlak olmuşdur. Şəhid olduğu gün nəşi doğulduğu Bərdə rayonunun İmirli kəndində böyük izdihamla dəfn edilmişdir.
Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin Sərəncamına əsasən Murad Musayev ölümündən sonra “Vətən uğrunda”, “Füzulinin azad olunmasına görə”, “Cəsur döyüşçü” medalları ilə təltif edilmişdir.
Şəhid Murad haqqındakı xatirələri onun ailəsi ilə paylaşarkən kövrəlməmək mümkün deyildir.Bacısı Nigar Musayeva deyir ki, Şəhid olmaq qardaşımın ən böyük arzusu idi.Uşaq vaxtı həmişə deyərdi ki,mən arzu edirəm ki,şəhid olam,onun idealı Mübariz İbrahimov idi.Deyirdi Mübarizin qisasını alacam.Məktəbdə keçirilən tədbirlərdə həmişə Azərbaycan bayrağını ona verərdilər,üçrəngli bayrağı dalğalandırmaq qardaşıma çox yaraşırdı.O,şəhid olmağı o qədər çox istəyirdi ki,mən onun şəhid olacağını hiss etmişdim.
Şəhid Murad Musayevin əsgər kitabçasını vərəqləyərkən onun nə qədər vətənpərvər bir gənc olduğunun şahidi oluruq. Əsgər kitabçasında ən təsirli sözlərdən biri “Ata,ana sevdiklərinizin qədrini bilin sözləridir. Əsgər kitabçasını vərəqləyərkən qarşımıza çıxan bu şeir onun əsgərlərimizə sevgisini ifadə edir:
Nə qar bitər,nə boran
Nə döşək var, nə yorğan
Əldə silah posta duran
Əsgərlərin sağlığına
Muradın əsgər kitabçasında insanın ürəyini titrədən bu deyimlə qarşılaşırsan:
“Sabah əynimə nə geyinəcəm deyə , heç ağlınıza kəfən qəldimi”?
‘’Onlar rahatdır,onlar dünyadan uzaqdılar.”
Şəhid Muradın əsgər kitabçasında sevdiyinə xitabən yazdığı bayatı da çox təsirlidir:
Apardı tatar məni
Qul edib satar məni
Yarım vəfalı olsa
Axtarıb tapar məni.
Şəhid Murad Musayev əsgər kitabçasının səhifələtindən birinə mərmi, birdə siqaret şəkli çəkib və altına bu sözləri yazıb ‘’İkisinində məqsədi eynidir. Sadəcə biri tez alışır biri isə gec’’.Həmin kitabçanın başqa bir vərəqinə çəkdiyi ürək döyüntülərinin işarəsi altında yazır:’’ Bu gün son gün kimi yaşadıq, bəlkədə sabahı görmədik”.
Ruhun şad olsun, əziz və qəhrəman Şəhidimiz! Səni heç unutmayacağıq!
Qərbi Azərbaycan Araşdırmalar Mərkəzinin rəhbəri

t.ü.f.d Leyla Calalova

]]> true https://adpu-westaz.org/index.php?newsid=466 admin Ərazi Fri, 31 Jul 2026 14:21:22 +0400

DƏRƏLƏYƏZ MAHALI - Dərələyəz rayonu.

Türk-oğuz yurdu olan Dərələyəz 1920-ci ilə qədər Azərbaycanın tərkibində idi. 1920-ci il noyabrın 29-da Ermənistan Sovet Respublikası yarananda rus şovinistləri və erməni daşnaklarının, xüsusən, türk düşməni olan Stalin, Mikoyan və Şaumyanın köməyi və təkidi ilə Azərbaycanın Zəngəzur, Göyçə, Qaraqoyunlu mahalları ilə birlikdə Dərələyəz də Azərbaycandan alınıb Ermənistana verildi.

1930-cu ildə Dərələyəz rayonu (dairəsi) yaradılır.

Dərələyəz rayonu Ermənistan SSR-də, 1930-1931-ci illərdə mövcud olmuş inzibati ərazi vahidi. Dərələyəz rayonunun mərkəzi Keşkəndi( Keşişkənd) idi. Rayon 9 sentyabr 1930-cu ildə təşkil edilmişdi. Rayonda 15 noyabr 1930-cu il vəziyyətinə görə 41 kənd sovetliyi yerləşirdi. Dərələyəz rayonu 15 oktyabr 1931-ci ildə ləğv edildi, onun yerində isə Keşkənd( Keşişkənd) və Paşalı rayonları təşkil edildi.

Dərələyəzin indiki sahəsi 2308 kv. kım-dir. Bu sahədən 1134 kv.km Yeğeqnadzor (Keşkənd, Keşişkənd rayonunun, 1174 kv. km isə Əzizbəyov (Paşalı, Vayk) I rayonunun payına düşür.

1930-cu ildən 1931-ci ilə qədər Dərələyəz rayonu

1931-ci ildən 1935-ci ilə qədər Keşkənd (Keşişkənd)

1935-ci ildən 1956-cı ilə qədər Mikoyan,

1956-cı il oktyabrın 12-dən Əzizbəyov,

1957-ci ildən sonra isə Yeğeqnadzor (Qamışlı dərə) adlandırılmışdıir,

Əzizbəyov rayonu isə 1931-ci ildən Paşalı,

1956-ci ildən Əzizbəyov,

1988-ci ildən Vayk adlandırılmışdır.

1957-ci ildə rayonlar yenidən ayrıldı.Konfransda ermənilər Yeğeqnadzor rayonuna yenidən Mikoyanin adının verilməsini təklif etdilər. Lakin bu adı Moskva təsdiq etmədi. Bir müddətdən sonra bu adı dəyişdirib rayona Yeğeqnadzor (Qamışlı dərə) adı verdilər. Paşalı rayonuna isə yenidən Əzizbəyovun adı verildi. Əzizbəyovun adının əvvəlcə hər iki birləşmiş rayona, sonra isə təkcə Paşalı rayonuna verilməsi bu iki rayonda olan şovinist erməniləri çox narahat edirdi. Bu adı dəyişməyə çalışırdılar. Hətta iki rayon birləşəndə də bu baqda çox mübahisələr oldu. Nəhayət, 1991-ci ildə Əzizbəyovun adını götürüb rayona Vayk adı verdilər.

1931-ci il may. Qızıl Şəfəq qəzeti


1931-ci il iyun. Qızıl şəfəq qəzeti



Möhübbət Məmmədov
Qərbi Azərbaycan araşdırma mərkəzinin baş mütəxəssisi



Ədəbiyyat siyahısı
1. Həsən Mirzəyev. Qərbi Azərbaycanın Dərələyəz mahalı. Bakı. Elm. 2004. Səh. 18-19.
2. Qızıl Şəfəq qəzeti. 1931-ci il may-iyun buraxlışı.
3. Vikipediya: Dərələyəz rayonu - Ermənistan SSR.



]]> true https://adpu-westaz.org/index.php?newsid=463 admin XƏBƏRLƏR / Təqdimatlar / Xəbərlər Thu, 23 Jul 2026 14:45:12 +0400

Dilqəm Əhmədin "Qərbi Azərbaycandan köçlər: Mühacirlər, Xatirələr,Sənədlər" adlı kitabını təqdim edib.

"Çapar Yayınları" nəşriyyatında çap olunan kitabın elmi redaktoru filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Cəlal Allahverdiyev, redaktoru isə Sahil Sərxanlıdır.
Nəşrdə XX əsrin birinci rübündə Qərbi Azərbaycandan Türkiyəyə baş vermiş köç prosesləri araşdırılır. Türkiyə arxivlərindəki sənədlər əsasında hazırlanan kitabda İrəvanlı mühacirlərin taleyi, şəxsi xatirələri və həyat hekayələri işıqlandırılır. Müəllif araşdırmalar çərçivəsində İstanbul və Qars şəhərlərində yerləşən məzarlıqları ziyarət etdiyini, Qərbi Azərbaycandan olan mühacirlərə aid məzarların fotoşəkillərini topladığını da qeyd edir.
Müəllif bildirdi ki, kitab Qərbi Azərbaycandan köçlərin tarixinin öyrənilməsinə töhfə verəcək və bu istiqamətdə yeni elmi araşdırmalar üçün mühüm mənbələrdən biri olacaq.


]]> true https://adpu-westaz.org/index.php?newsid=472 admin Yurdun səsi Thu, 16 Jul 2026 16:25:48 +0400

Yurdun Səsi N22

]]> true https://adpu-westaz.org/index.php?newsid=462 admin Xəbərlər / XƏBƏRLƏR Tue, 14 Jul 2026 14:36:25 +0400

Bakıda Həvəskar Futbol Liqasının (HFL) çempionatı çərçivəsində şəhid Murad Musayevin adını daşıyan komandanın növbəti oyunu keçirilib.


Qeyd edək ki, Murad Musayev komandasının rəhbəri Çivə kənd icmasının nümayəndəsi Samir Xəlilovdur. Komanda Vətən uğrunda canından keçmiş qəhrəman şəhid Murad Musayevin əziz xatirəsini yaşatmaq məqsədilə onun adını daşıyır.

Əslən Qərbi Azərbaycanın Dərələyəz mahalının Çivə kəndindən olan Murad Musayev Azərbaycan Ordusunun əsgəri kimi 2020-ci il sentyabrın 27-də başlanan Vətən müharibəsində iştirak edib. O, Cəbrayıl və Füzuli istiqamətlərində gedən döyüşlərdə böyük igidlik göstərib və 28 sentyabr 2020-ci ildə Füzuli istiqamətində döyüş tapşırığını yerinə yetirərkən qəhrəmancasına şəhid olub. Şəhidimizin atası Polad Musayev isə Vətən müharibəsi qazisidir.

Oyun öncəsi Çivə kənd icmasının rəhbəri, Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Beynəlxalq əlaqələr üzrə prorektorluğunun nəzdində fəaliyyət göstərən Qərbi Azərbaycan Araşdırmalar Mərkəzinin baş mütəxəssisi Möhübbət Məmmədov futbolçularla görüşərək onlarla səmimi söhbət aparıb. O,iştirakçılara uğurlar arzulayıb,yarışın dostluq,birlik və həmrəylik ruhunda keçəcəyinə əminliyini ifadə edərək xeyir-duası ilə futbolçuları meydana yola salıb. Görüşdə Çivə kənd icmasının nümayəndəsi Samir Xəlilov və Çivə kənd icmasının gənclərinin nümayəndəsi Səməd Məmmədli də iştirak ediblər.

Belə təşəbbüslər şəhidlərimizin əziz xatirəsinin yaşadılmasına, onların qəhrəmanlıq irsinin gənc nəslə çatdırılmasına, eyni zamanda gənclərin vətənpərvərlik ruhunda formalaşmasına və milli-mənəvi dəyərlərə bağlılığının daha da möhkəmlənməsinə mühüm töhfə verir.


]]> true https://adpu-westaz.org/index.php?newsid=461 admin Ərazi Tue, 14 Jul 2026 14:28:53 +0400

DƏRƏLƏYƏZ MAHALI OĞBİN KƏNDİ



Oğbin - tarixi Azərbaycan kəndlərindən biri olub, İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında, indiki Paşalı (Əzizbəyov, Vayk) rayonu ərazisində, Almalı (Xndzorud) kəndinin yaxınlığında yerləşirdi. Kənd rayon mərkəzindən təxminən 30 km məsafədə idi.
Oğbin etnik tərkibinə görə qarışıq yaşayış məntəqəsi olmuşdur. XIX əsrin ikinci yarısından etibarən Rusiya imperiyasının köçürmə siyasəti nəticəsində kəndə ermənilər yerləşdirilmiş və onların sayı tədricən artmışdır. Tarixi-statistik mənbələrə görə, kənddə 1831-ci ildə 37 nəfər azərbaycanlı yaşayırdı. 1873-cü ildə əhali 104 azərbaycanlı və 57 ermənidən, 1886-cı ildə 169 azərbaycanlı və 62 ermənidən, 1897-ci ildə 245 azərbaycanlı və 104 ermənidən ibarət olmuşdur. 1914-cü ildə kənddə ümumilikdə 531 nəfər azərbaycanlı və erməni yaşayırdı.
1918-ci ildə erməni silahlı dəstələrinin hücumları nəticəsində kənd dağıdılmış, azərbaycanlı əhalinin bir hissəsi qətlə yetirilmiş, sağ qalanlar isə doğma yurdlarından deportasiya olunmuşdur. Ermənistanda sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra sağ qalan azərbaycanlıların bir hissəsi 1924–1925-ci illərdə Oğbinə qayıda bilmişdir. Lakin onların burada uzunmüddətli və təhlükəsiz yaşaması mümkün olmamışdır. 1926-cı ildə kənddə cəmi 37, 1931-ci ildə isə 53 nəfər azərbaycanlı qeydə alınmışdır. SSRİ Nazirlər Sovetinin xüsusi qərarı əsasında 1948-ci ildə kənddə qalan azərbaycanlılar da zorla Azərbaycana köçürülmüşdür.
Toponim qədim türk dillərində “tayfa ittifaqı”, “boy birliyi” mənasını bildirən oğ (ok) sözü ilə qıpçaq tayfalarından biri olan min (minq) etnoniminin birləşməsindən yaranmışdır. Azərbaycan dilində m>b və ya bm səs əvəzlənməsi qanunauyğun olduğundan, Oğbin adındakı bin komponenti min etnoniminin fonetik dəyişmiş forması hesab edilir. Buna görə də Oğbin etnotoponimdir və quruluşca mürəkkəb toponimlər sırasına daxildir.
Haqqında danışdığımız bu kəndin adını İ.Şopen Oqbun, Korkodyan Ozbin, Sabir Əsədov Voğbin, H.Rəhimoğlu Özbin formasında qeyd etmişlər. Fikrimizcə, Oxbin kənd adının ilkin forması Ox binəsi, daha sonra Ox binə, nəhayət Oxbin//Oğbin olmuşdur ki, bu toponim də Azərbaycan xalqına məxsusdur. Dərələyəzlə maraqlanan tədqiqatçılar bu toponimi daha ətraflı şəkildə araşdırmalıdırlar.
1905–1907, 1918–1920-ci illərdə və 1948–1951-ci illər deportasiyasından əvvəl Oğbin kəndində ermənilər azərbaycanlılara qarşı etnik təmizləmə və qırğınlar həyata keçirmişdilər. Təxribatlar törədərək kənd sakinlərini şərləyir, onların həbs olunmasına səbəb olur, tez-tez münaqişələr yaradırdılar. Bu qarşıdurmaların nəticəsində çoxlu sayda azərbaycanlı qətlə yetirilirdi. Nəticədə erməni daşnakları öz havadarlarının dəstəyi ilə məqsədlərinə nail olur, azərbaycanlılar isə həbs və ölüm təhlükəsi qarşısında doğma kəndlərini tərk etməyə məcbur qalırdılar.
Oğbin kəndini məcburi şəkildə tərk edən ailələrdən biri də Hüseyn Vəliyevin ailəsi olmuşdur. Atası Bayram kişi 1905-ci ildə Oğbin kəndində anadan olmuşdur. 1918-1920-ci illərdə kəndə hücum edən erməni daşnak silahlı dəstələri azərbaycanlıları amansızlıqla qətlə yetirir, Bayram kişinin qohumlarından bir neçəsinin başını kəsir. Bu vəhşiliyə dözməyən kənd camaatı Arazın o tayına qaçmağa məcbur olur.
Hüseyn Bayram oğlu Vəliyev 1938-ci ildə Dərələyəz mahalı Oğbin kəndində anadan olmuşdur.
Hüseynin hələ üç yaşı tamam olmamış ailəsi ağır həyat sınaqları ilə üzləşir. Həmin illərdə ermənilərlə baş verən qarşıdurmalar nəticəsində ailə böyük faciə yaşayır. Dəyirmana gedən 17 yaşlı əmisi İsmayıl Vəliyev ermənilər tərəfindən vəhşicəsinə qətlə yetirilir. Əmisi İsmayılın ardınca dəyirmana gedən atası Bayram kişini də ermənilər cinayətin izini itirmək məqsədilə öldürmək istəyirlər. Lakin sayca üstün olmalarına baxmayaraq, Bayram kişini öldürə bilmirlər. Silahlı qarşıdurmadan sağ çıxan Bayram kişi ermənilərdən bir neçəsini yaralayaraq qaçaq düşür.
Ermənilər törətdikləri cinayəti ört-basdır etmək məqsədilə Bayram kişi barəsində dövlət orqanlarına əsassız şikayətlər edirlər. Onu geri qaytarmaq üçün dövlət orqanları həyat yoldaşı Qızxanım ananı və övladları Həsənlə Hüseyni girov götürürlər. Ailəsini xilas etmək məqsədilə Bayram kişi könüllü şəkildə gəlib təslim olur. Bundan sonra ailə üzvləri azadlığa buraxılır, Bayram kişi isə İrəvan həbsxanasına aparılır.
1941-ci ildən sonra Bayram kişinin taleyi barədə heç bir məlumat əldə etmək mümkün olmur. Onun sağ qalıb-qalmadığı, yaxud harada və hansı şəraitdə həyatını itirdiyi naməlum qalır. Ailə uzun illər bu ağrılı naməlumluqla yaşamağa məcbur olur.
Bayram kişinin yoxluğundan istifadə edən ermənilər ailənin digər üzvlərini də məhv etməyə cəhd göstərirlər. Ölüm təhlükəsi ilə üz-üzə qalan ailə doğma yurdunu tərk etməyə məcbur qalır. Onlar 10 yaşlı Həsəni və üç yaşlı Hüseyni qucaqlarına alaraq canlarını qurtarmaq üçün çətin və gizli yollarla piyada Şərur rayonunun Qarxun kəndinə gəlib sığınırlar. Beləliklə, körpə Hüseynin uşaqlıq illəri doğma yurdundan didərgin düşməyin, ailə faciələrinin və ağır həyat sınaqlarının kölgəsində başlayır.
Hüseyn Vəliyev orta təhsilini Şərur rayonunun Qarxun kənd orta məktəbində almışdır. 1972–1977-ci illərdə D. Bünyadzadə adına Azərbaycan Xalq Təsərrüfatı İnstitutunda "Sənayenin planlaşdırılması" ixtisası üzrə ali təhsil almışdır.
Əmək fəaliyyətinə 1978-ci ildə başlamışdır. 1978–1980-ci illərdə Şərur rayonunun Qarxun kəndində aqronom vəzifəsində çalışmışdır. Sonrakı illərdə Naxçıvan şəhərində qastronom müdiri və univermaq direktoru vəzifələrində fəaliyyət göstərmişdir. 1990-cı ildə Şərur Rayon Univermağında əvvəlcə mühasib, daha sonra isə direktor vəzifəsində işləmişdir.

Həsən Mirzəyev “Qərbi Azərbaycan Dərələyəz Mahalı”, Bakı. Elm. 2004. 856 s. (s.408)
İbrahim Bayramov Qərbi Azərbaycanın Türk mənşəli toponimləri , Bakı. Elm. 2002.
İnformator.Elməddin Hüseyn oğlu Vəliyev

Müəllif: ADPU-nun Qərbi Azərbaycan Araşdırmalar Mərkəzinin mütəxəssisi Möhübbət Məmmədov

]]>