Vedibasar mahalı - Adı Vedi çayının adındandır. “Vedi” - ərəbcə “vadi” deməkdir. İndiki Ermənistanda mövcud olan azərbaycanlıların yaşadığı mahal. Osmanlı dönəmində Vedi nahiyəsi davamı olan Vedibasar mahalı İrəvan xanlığının tərkibinə daxil olmuşdur. Sonra mahal ərazisində Şərur-Dərələyəz qəzası təşkil olunmuşdur.1590-ci ilin icmal dəftərinə görə Osmanlı İmperiyasının İrəvan əyalətinə tabe olan Vedi nahiyəsində aşağıdakı kəndlər mövcud idi:

Böyük Vedi Vedi Ulya kəndi

Avşar kəndi

Böyük Dəvəli kəndi

Kiçik Dəvəli kəndi

Əngiz kəndi

Ağcakilsə kəndi

Acısu ciftliyi

Əsti (?) kəndi

Kiçik Vedi kəndi

Qarabağ kəndi

Ciqin kəndi

Bağçacıq kəndi

Molla Seyfəddin kəndi

Xosrov kəndi

Görçü viranı məzrəəsi

Qızılbulğun (?) məzrəəsi

Çukəndər (?) kəndi

Yuxarı Qarabığ kəndi

Aşağı Qarabığ kəndi

Qızılviran kəndi

Zəncirli kəndi

İncədərə kəndi (Başqa adı Gəncəlidir)

Kütüs kəndi

Bakir məzrəəsi

Heks kəndi

Çaklı kəndi

Cərmaris kəndi

Axurabulaq və Dikmədaş məzrəələri

Küsüsüz kəndi

Çardaqlı kəndi

Punus kəndi

Qaraca Abdal kənd

Gülkənd

Tinas kəndi

Şeyxçiq kəndi

Kənizək kəndi

Axirəs (?) kəndi

Xəmud kəndi

Kar-vansara məzrəəsi

Mənkik kəndi

Sənasir (?) məzrəəsi

Qədli kəndi

Tizəkü kəndi

Musa Dərviş kəndi

Salmansaray kəndi

Əliqara kəndi

Misir Dərviş kəndi

Şiranqoç kənd

Qaraxaç kəndi

Herarus kəndi

Ərmük kəndi

Güldərviş kəndi

Qamışlıçuxur kəndi

Kürəvan kəndi

At ağılı və At qışlağı məzrəələri

Yaraqlıbucaq kəndi

Pirilər kəndi

1728-ci ilin icmal dəftərinə görə Osmanlı İmperiyasının İrəvan əyalətinin İrəvan livasına tabe olan Vedi nahiyəsində aşağıdakı kəndlər mövcud idi:

Böyük Vedi kəndi

Kiçik Vedi kəndi

Dəvəli kəndi

Əngiz kəndi (Böyük Qarabağ kəndinin yaxınlığında yerləşirdi)

Reyhanlı kəndi

Şirazlı kəndi

Əfşaryerli kəndi

Zimmi Vedisi kəndi

Kəstənli kəndi

Qarança kəndi (kəndin başqa adı Şəbiklidir)

Qarança məzrəəsi

Böyük Meralar (?) kəndi

Qarança Şətli kəndi

Haramlı Şətli kəndi

Küsühlü Şətli kəndi

Kiçik Meralar (?) kəndi

Qarança kəndinin yaxınlığında olan Nəsibli qışlağı

Qayçı kəndi (kəndin başqa adı İmamquludur)

Piri-qayib qışlağı (Qışlağın başqa adı Qayçıdır)

Xaçlı kəndi (kəndin başqa adı Çiçəklidir)

Sarablı kəndi

Sarı Musalı kəndi

Daşlıqaya kəndi

Kürəvan kəndi

Yuxarı Çadırğan kəndi

Aşağı Çadırğan kəndi

Çovgəndiz (?) kəndi

Şıqşıq kəndi

Qarabağ kəndinin yaxınlığında yerləşən Cəfərkənd

Qızılviran kəndi

Xanəhməd kəndi

Dağıdılmış kəndlər

1826-1828-ci illər Rusiya-İran və 1828-1829-cu illər Rusiya-Türkiyə müharibələri nəticəsində Dərəçiçək mahalında dağıdılmış kəndlərin siyahısı:

1. Reyhanlı, 2. Şirazlı, 3. Qaralar, 4. Saray, 5. Cadqıran, 6. Qarabağlar-Sufla, 7. Qarabağlar-Uliya, 8. Talasavan, 9. Şahablı, 10. Zəncirli, 11. Pünüt, 12. Şorsu, 13. Daşnov, 14. Həsənqala, 15. Cəfərli, 16. Örtük, 17. Vəlican, 18. Keşağlı, 19. Abbasabad, 20. Əli Qızıl, 21.Muradabad, 22. Əliabad, 23. Əliqırıq, 24. Günlük, 25. Baxmacıq, 26. Xamut, 27. Qızılverən, 28. Zimmi, 29. Musacıq, 30. Hand, 31. Qazançı, 32. Xosrov, 33. Haxıs.

Mövcud olan kəndlər

1828-ci ildə Vedi mahalında mövcud olan kəndlərin siyahısı

1. Xorvirab (Şıxlar (Vedibasar)), 2. Vedi-Sufla, 3. Əli-Məhəmədqışlağı, 4. Şüyütlü (Şidli), 5. Xalisa, 6. Dəvəli, 7.Daşlı, 8. Vedi-Uliya, 9. Koravan, 10. Yengicə, 11. Avşar, 12. Sədərək, 13. Əsni, 14. Kərki, 15. Qədili, 16. Qaraağac, 17. Camışbasan, 18. Cığın, 19. Cırmanıs, 20. Küssuz, 21. Ərmik

1833-cu il iyunun 23-də Erməni vilayəti Şərur dairəsinin Vedibasar mahalı olmuşdur. Rusiya İmperatorunun 9 iyun 1849-cu il fərmanı ilə İrəvan quberniyası yaradılmışdır. 1850-ci il yanvar ayının 1-dən qüvvəyə minən həmin inzibati-ərazi bölgüsünüə görə İrəvan quberniyasının İrəvan qəzası 4 nahiyədən ibarət idi: Zəngibasar, Sürməli, Şərur və Sərdarabad nahiyələri. Vedibasar isə Şərur nahiyəsinin tərkibində mahal idi.

1828-ci ildə Vedibasar mahalında 3449 nəfər azərbaycanlı, 15 erməni yaşamışdır.

1831-ci ilin kameral təsvirində Vedibasar mahalında 574 müsəlman, cəmi 2 yerli və işğaldan sonra İrandan köçürülmüş 200 erməni ailəsi qeydə alınmışdır. Amma 574 ailə müsəlmanların sayını real əks etdirmir, çünki yuxarıda qeyd etdiyimiz kimi, əhalinin xeyli hissəsi hərbi əməliyyatlar gedən ərazilərdən uzaqlaşmış və yalnız 1834-cü ildən sonra geri qayıtmağa başlamışdılar. 2 yerli erməni ailəsi Böyük Vedi kəndində qeydə alınmışdır, İrandan köçürülən erməni ailələrindən 1 ailə Xorvirab, 101 ailə Dəvəli, 98 ailə isə Böyük Vedi kəndində məskunlaşdırılmışdı. 1831-ci ildə Vedibasar mahalında yaşayış olan 21 kənd qeydə alınmış, 36 kənddə isə yaşayış olmamışdır. Həmin kəndlərin əhalisi 1827-ci ilin yayındakı hərbi əməliyyatlar zamanı ətraf ərazilərə dağılmışdı. 1834-1835-ci illərdə geri qayıdan müsəlman əhali bu kəndlərdən bir çoxunu - Şirazlı, Qaralar, Qarabağlar, Bağçacıq, Zimmi, Xosrov, Haxıs və bir sıra digər kəndlərini artıq məskunlaşdırmışdı. 1879-cu ildə Vedibasar mahalında 70 kənd, Şərur-Dərələyəz qəzasının keçmiş Şərur nahiyəsinə aid olan ərazidə isə 62 kənd qeydə alınmışdır. 1931-ci ildə Vedibasar mahalında 16 bəy və Sultan ailəsi qeydə alınmışdır. Vedibasarda 5 axund və molla ailəsi, 2 mirzə, 1 seyid, Şərur mahalında isə 22 axund və molla, 9 mirzə, 10 seyid, 4 dərviş ailəsi yaşayırdı.